(TEŞHİS,TEDAVİ,KORUNMA)

Gerek kırsal kesim,gerek kent hayatı içinde toplumun genişçe bir kısmını etkileyen derinin yüzeyel mantar hastalıkları;uygun ortamlarda hastalık yapabilen,bulaşıcı,tedavisi kolay,ancak hijyen kurallarınauyulmadığında çabuk tekrarlayan enfeksiyonlardır.

Bulaşma şekillerine,etkene ve yerleşim yerlerine göre sınıflandırmak mümkündür. Hastalıkların bulaşma şekli;insandan insana direkt veya endirekt (antropofilik),topraktan
insana direkt(jeofilik) ve hayvandan insana direkt(zoofilik) olabilir. 

Sebep olan mikroorganizmalar açısından ise;dermatofitozlar,tinea versicolor ve candidiazis olarak üç grupta incelenebilir.Üçüne de toplumumuzda sık rastlanır. 

Mantar hastalıkları vücut derisinin herhangi bir yerini tutabilir.Ancak kapalı,ıslak (kasık,parmak arası,kat yerleri,ağız içi,dudak kenarı gibi) ve ölü hücre tabakalarının (keratin) yoğun olduğu (tırnak,ayak tabanı gibi) bölgelerde daha sık görülür.

Dermatofit enfeksiyonları ayak,el, kasık,yüz ve vücutta yerleşim yerlerine göre farklı şekillerde adlandırılır.Halk arasında terme diye de bilinen yara şekilleri;genelde yuvarlak,zaman içinde çevreye doğru harita biçiminde büyüyen,ortada iyileşme gösteren kaşıntılı belirtilerdir.Bağışıklık sistemi bozuk kişilerde bazen bütün vücudu sarabilen,farklı özellikler gösteren şekillere de rastlanabilir.Tırnaklarda ise belirtiler kalınlaşma,matlaşma,yer yer alt dokudan ayrışma,kararma ve çürüme şeklindedir.Mikroorganizma saçlı deriye yerleştiğinde,para şeklinde dökük alanlar,ortada kepeklenme,kılların kolay çekilebilmesi gibi belirtiler vardır.

Tinea versicolor,adının da çağrıştırdığı gibi gövde derisinde genelde koyu renk,bazen de açık renk halkalar gösteren,halk arasında da tanınan, gençlerde sık rastlanan,hızlı yayılan bir tipdir.Kolay tedavi edilebilir,ancak sıcak yaz mevsimi sonrası ter bileşimi ile mikroorganizma aktive olur ve belirtiler tekrar başlayabilir. 

Candidiyazis;deri,tırnak,ağız,bronş,akciğer ve vajinada sıklıkla görülür.Bebekte ağızda pamukçuk,kalça bölgesinde pişik;yaşlılarda,kanser ve şeker hastalarında alt-üst dudak bileşiminde çatlak ve yara şeklinde görülebilir.Kadınlarda vajina akıntılarının ve vulva kaşıntılarının en sık rastlanan sebebidir.Hijyen kurallarına uymayanlar ve ellerine fazla suya sokan ev hanımlarında el ve ayak parmak aralarında kızarıklık ve çatlaklar,tırnak etrafında dolama ve tırnakta ayrışma görülür.

Yüzeyel mantar hastalıklarının klinik muayene ile teşhisi kolaydır.Şüpheli durumlarda mikroskobik incelemeler ve kültür uygulanabilir.Tedavilerinde ise gerek lokal krem,pudra,losyon ve fitiller,gerekse sistemik ilaçlar kullanılabilir.Tırnak ve saç mantarları dışında tedavi kolaydır.2-4 haftalık tedavilerle sonuç alınır.Tırnak ve saç yerleşimli enfeksiyonlarda ise 8-16 hafta arasında lokal ve sistemik tedavi yapılmalıdır.

Yukarda bazı bölümlerde de vurguladığımız gibi bu hastalıklar hijyen eksikliğinde çok kolay ortaya çıkar.Bir halk sağlığı sorunu olan bu durumun düzeltilebilmesi için hastaların tedavi edilirken bilinçlendirilmesi,hijyen kurallarına uyulmasının sağlanması ve korunma yollarının öğretilmesi gerekmektedir.Mantar hastalıklarının tüm çeşitlerinde korunmada öncelikle terleyen ve sık ıslanan yerlerin iyi kurutulması,antiseptik el ve ayak pudralarının kullanılması önerilebilir.Ardından ortak kullanılan hamam,banyo,kaplıca,sauna ve havuz gibi sulu ortamların dezenfeksiyonu,köylerde hayvan ve toprakla uğraşanların eldiven kullanması da bulaşmayı engelleyerek;ülkenin tedavi maliyetini de azaltacaktır.

Fügen Hitay Demirgil
Cilt Hastalıkları Uzmanı

Kaynak: kasadsaglik.com